SOCIJALNI SIMPTOMI

Pojedini znaci PSA mogu biti prisutni već kod odojčadi. Jedan od prvih znakova PSA je izostanak socijalnog osmeha oko trećeg meseca života, zatim ne okretanje ka izvoru zvuka, nereagovanje na emocije majke, bezrazložan i dugotrajan plač, strahovi, poremećaj sna ili ishrane. Već u prvoj godini života, mnoga deca među njima se ne igraju sa predmetima, niti se uključuju u vokalizovanje i imitativnu igru. Kontakt očima može biti vrlo kratkotrajan ili ga ne uspostavljaju uopšte. Većina ima teškoće u razumevanju i korišćenju gestova kao što su pokazivanje prstom, mahanje u znak pozdrava. Suptilni socijalni znaci kao što su osmeh, mahanje ili grimasa detetu sa PSA može biti otežano. Mogu se javiti različiti stepeni agresije ili autoagresije u odnosu na stepen i težinu problema.

TEŠKOĆE U KOMUNIKACIJI

Većina novorođenčadi sa PSA guču i brbljaju tokom prvih nekoliko meseci života, ali tokom vremena prestanu. Kod neke dece sa ovim poremećajem govor se može razviti tek između 5. i 9. godine života. Deca sa PSA koja govore, često koriste jezik na specifičan način tj. kao da nisu u stanju da spoje reči u smislenu rečenicu. Neka deca izgovaraju samo pojedinačne reči, dok druga ponavljaju često istu reč ili rečenicu uglavnom bez razumevanja što se naziva eholalija. Često govore u 3.licu. Pojedina deca sa PSA teško započinju konverzaciju sa drugim ljudima. Zbog teškoća u komunikaciji može se desiti da na neadekvatan način iskazuju svoje potrebe, vrište ili grabe ono što žele.

REPETITIVNO PONAŠANJE

Iako se deca sa PSA najčešće fizički ne razlikuju od druge dece, neobični ponavljajući pokreti izdvajaju ih od druge dece. Često lepršaju rukama ili hodaju na prstima. Deca sa PSA mogu da provedu dosta vremena ređajući automobile (ili druge predmete) na određeni način, umesto da ih koriste za funkcionalnu igru. Ako neko pomeri jednu od igračaka, mogu postati izuzetno uznemireni.

Deca sa PSA ne vole promene u okruženju, tako najmanja promena rutine u svakodnevnim situacijama, može biti izuzetno stresna. Često su deca sa PSA veoma zainteresovana za brojeve/slova, simbole, reklame, datume i drugo. Često deca sa PSA imaju reakcije zbog teškoća u obradi i integrisanju čulnih informacija koja dolaze iz spoljne sredine. To znači da iako se informacija prima, percepcija te informacije može biti drugačija. Poremećaji uključuju hipersenzitivnost ili hiposenzitivnost. Česti su poremećaji senzorne obrade i senzorne integracije u različitim oblastima: taktilnom, auditivnom, vizuelnom, vestibularnom i proprioceptivnom sistemu.

Dijagnoza se uglavnom daje nakon četvrte godine, iako se PSA može pouzdano dijagnostikovati već na uzrastu od dve godine. Ona se postavlja na osnovu opservacije detetovog ponašanja u različitim situacijama, kao i njegovoj anamnezi. Prilikom analize simptoma od pomoći mogu da budu intervjui sa roditeljima, kao i skale za procenu ponašanja (najpoznatije su M-Chat i CARS).

Pre početka tretmana PSA, neophodno je utvrditi težinu samog poremećaja i simptoma koji ga prate. Važno je da se prvi znaci PSA što pre prepoznaju kako bi se pravovremeno oblikovao pristup tretmanu. Pod tretmanom se podrazumeva uklanjanje nepoželjnih simptoma i njima pridruženih stanja. Ranim tretmanom se može promeniti tok određenih simptoma, pa se tako zaustavljaju ili ublažavaju negativne posledice, ali i doprinosi poboljšanju socijalizacije.

Deca koja su na ranom uzrastu bila uključena u intenzivan tertman u trajanju od dve ili više godina su dostigla značajno viši nivo funkcionisanja u svim oblastima razvoja. Dosadašnja istraživanja su pokazala da deca sa PSA do svoje pete godine postižu značajno bolje rezultate u svim segmentima svakodnevnog funkcionisanja ukoliko su uključena u programe rane intervencije. Jedna od najčešće spominjanih podela ranih intervencijskih programa je na bihejvioralne (ABA metod) i razvojne (DIR Floortime).