Emocija je jedan od osnovnih psihičkih doživljaja, ona predstavlja karakteristično uzbuđeno stanje organizma koje je izazvano nekim emocionalnim stimulusom ili situacijom (Trebješanin, 2008).
Emocije na samom početku našeg života imaju ulogu evolutivnog održanja, dok kasnije u životu služe prilagođavanju spoljašnjoj sredini i događajima koje nekada možemo, a nekada ne možemo kontrolisati.
One su važne u komunikaciji sa okolinom pa njihovo prepoznavanje, adekvatno ispoljavanje i bolje razumevanje tuđih emocija pridonosi kvalitetnijim odnosima sa drugima.
Emocionalne teškoće kod dece i adolecenata su teže uočljive i i teže se opažaju od strane okoline. Premda gotovo većina dece, a naročito adolescenata, iskusi izvesne emocionalne teškoće budući da je to sastavni deo odrastanja, sve veći broj njih se susreće sa značajnim emocionalnim problemima koji ometaju normalan razvoj.
Iz ovog, kao i iz razloga što emocionalni problemi stoje u osnovi i prate mnoge druge kategorije poremećaja, rad na njihovoj prevenciji je od izuzetnog značaja, te bi sa prevencijom ove vrste teškoća trebalo započeti na što ranijem uzrastu i pre nego do pojave teškoća uopšte dođe.
Emocije i emocionalni razvoj u velikoj meri utiču na celokupan život osobe. One su prva sredstva pomoću kojih dete komunicira sa odraslima (Oatley i Jenkins, 2003), glavni su pokretač raspoloženja svake osobe, njenog odnosa sa drugim ljudima kao i celokupnog društvenog života – emocije osobu povezuju sa svetom ljudi, stvari i događaja (Oatley i Jenkins, 2000 prema Brajša-Žganec i Slunjski, 2006). Emocije utiču na ponašanje, motivaciju, težnje, ciljeve,odluke kao i na način na koji postupamo sa drugim ljudima. Na razvoj emocija utiču kako nasledni, tako i sredinski činioci pri čemu je jedan od najvažnijih sredinskih faktora struktura interakcija, odnosa i relacija u porodici, pre svega, između roditelja i deteta (prema Alimović, 2011).
Do strukturiranja i diferenciranja emocionalnih stanja dolazi pod uticajem sazrevanja, kognitivnog razvoja i socijalizacije. Kada dete dostigne određen nivo zrelosti i mentalnog razvoja stvara se mogućnost za izražavanje i modifikovanje načina iskazivanja emocija, kao i za formiranje novih emocija. Tokom emocionalnog razvoja menjaju se događaji koji prouzrokuju određenu emociju, reakcije koje emocija izaziva, kao i kognitivna struktura osobe (Outley i Jenkins, 2003).
Emocionalne teškoće kod dece i adolescenata mogu prouzrokovati brojne probleme u odnosima sa drugim ljudima, u učenju, školski neuspeh. Ovi problemi su važan prediktor mentalnog zdravlja dece i mladih u budućnosti, a njihovo postojanje u ovom periodu života često prethodi pojavi raznih oblika poremećaja u odraslom dobu (anksiozni poremećaji, antisocijalni poremećaj ličnosti, depresivnost i slično) pa je rad na njihovoj prevenciji od izuzetnog značaja. Prevencija vodi zdravlju i redukovanju rizika javljanja mentalnih i poremećaja ponašanja.
Emocionalne teškoće kod dece i adolescenata su, zbog načina na koji se manifestuju teže prepoznatljive i roditeljima, koji ovoj simptomatologiji predaju premalo važnosti, a i nastavnom osoblju jer su deca sa ovim teškoćama obično mirna, povučena i ne ometaju nastavni proces. Upravo zbog toga veliki broj dece biva kasno identifikovano, dok su dugotrajne posledice kasnije vidljive u lošijem mentalnom zdravlju, težim kliničkim slikama i većim stopama hospitalizacije u ranom odraslom dobu (Novak i Bašić, 2008). Postoji velika potreba za povećanjem svesti celokupne, a naročito stručne javnosti o posledicama emocionalnih problema kod dece i adolescenata kao i o njihovom uticaju na psihičko zdravlje u odraslom dobu kao i potreba za pravilno uvremenjenim reakcijama kroz uključivanje ove populacije u programe prevencije. Kroz preventivne aktivnosti se deluje na humaniji, svrsishodniji, obuhvatniji i organizovaniji način. Primarna prevencija omogućava pozitivan razvoj ličnosti i može sprečiti pojavu problema.
Da bi preventivno delovanje bilo uspešno neophodno je da u tom procesu učestvuje cela društvena zajednica, sa naročitim fokusom na porodično i školsko okruženje, unaprediti celokupan kvalitet života i od izuzetne je važnosti da se problemu pristupi mnogo pre nego što se problem javi jer će pravovremeno otkrivanje poteškoća zasigurno umanjiti negativne ishode u daljem razvoju.

Literatura

Alimović, S. (2011). Emocionalne teškoće i problemi ponašanja u djece s oštećenjima vida i lakom mentalnom retardacijom. Magistarski rad. Zagreb: Sveučilište u Zagrebu.
Brajša-Žganec, A i Slunjski, E (2007). Socioemocionalni razvoj u predškolskoj dobi: povezanost razumijevanja emocija i prosocijalnoga ponašanja. Druš. istraž. Zagreb 3, 477-496.
Novak, M. i Bašić, J. (2008). Internalizirani problemi kod djece i adolescenata: obilježja i mogućnosti prevencije. Ljetopis socijalnog rada 15, 473-498.
Oatley, K. i Jenkins, J. M. (2003). Razumijevanje emocija, Jastrebarsko: Naklada Slap.
Trebješanin, Ž. (2008). Rečnik psihologije, Beograd: Stubovi kulture.